Wereld-alfabetiseringsdag

Het is vandaag Wereld-alfabetiseringsdag  (ook wel de Internationale Dag tegen Ongeletterdheid genoemd). Op deze dag (al sinds 1966) wordt er door UNESCO wereldwijd aandacht gevraagd voor laaggeletterdheid en analfabetisme. Aangezien onze wereld ontzettend groot is, wil ik het graag beperken tot Nederland.

Voor iemand die hele dagen vult met schrijven en lezen is het bijna niet voor te stellen, maar in Nederland alleen al wonen er 2,5 miljoen mensen die moeite hebben met lezen en/of schrijven. Wereldwijd zijn dat er zelfs 800 miljoen. Ik moet eerlijk zeggen dat mijn hart er een beetje van breekt. Hoe kan het toch dat zoveel mensen moeite hebben met taal? Waar en waarom gaat dat fout? En wat kan ik/kunnen wij eraan doen?

Analfabeet vs. laaggeletterde

Een analfabeet is iemand die de vaardigheid in lezen, spellen en schrijven niet of in onvoldoende mate beheerst. In Nederland is er een onderscheidt tussen analfabeten en laaggeletterden. Die laatste groep kan wel lezen en schrijven, maar beheerst deze vaardigheid niet goed genoeg om te kunnen functioneren in de samenleving. Een analfabeet is iemand niet geheel niet in staat is om teksten te lezen. Voor beide groepen geldt: boven de 15 jaar.

Functioneel analfabeet

Dan is er ook nog een groep mensen die weliswaar hun eigen naam kunnen schrijven, maar niet in staat zijn om langere stukken tekst te lezen en te begrijpen. Ik las op de website van Beleven dat 10% van de 15-jarigen grote moeite heeft om bijvoorbeeld Pluk van de Petteflet te lezen. Daar schrik ik best van ook al heb ik er enige ervaring mee.

Eén van die 10% zit bij mij thuis regelmatig op de bank te lezen, maar heeft geen idee waar het verhaal dat ze leest precies over gaat. Dat heeft weliswaar te maken met haar IQ, maar als moeder zijnde vind ik dat best moeilijk. Niet specifiek voor mezelf, maar wel voor haar.

Het lijkt zo vanzelfsprekend om een boek te lezen, maar ik zie elke keer weer dat dat helemaal niet zo is.

Als je niet (goed) kunt lezen heb je minder kansen in het leven, laten we wel wezen. Die kinderen komen ook terecht, maar het maakt het leven wel ingewikkelder, omdat mensen er in het algemeen vanuit gaan dat iedere 13-jarige (en ouder) moet kunnen lezen. Over twee jaar zal zij nog steeds op hetzelfde niveau zitten en daarmee dus nog steeds bij die 10%. Toch hoop ik dat dit percentage over tien jaar een heel stuk lager ligt.

Stichtingen

De Stichting Lezen en Schrijven wil laaggeletterdheid bespreekbaar maken en vraagt aandacht voor dit probleem bij publieke organisaties en instellingen. Ook richt ze zich op beroepsgroepen en bedrijven. De intentie van deze stichting is om de zelfredzaamheid van elk individu te bevorderen door educatie en trainingen in lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden. H.K.H. Prinses Laurentien is voorzitter en oprichter van deze stichting.

De Stichting Belangenbehartiging Alfabetisering (ABC) is een zelforganisatie van laaggeletterde Nederlanders en bestaat uit (ex)analfabeten. Deze stichting doet aan voorlichting, belangenbehartiging en ontmoeting.

Oorzaken laaggeletterdheid

Er zijn verschillende oorzaken van laaggeletterdheid aan te wijzen en die verschillen per persoon. Dus op de vraag waar en waarom het fout gaat is niet echt antwoord te geven, maar de website Mens en Samenleving stelt dat in het algemeen er groepen zijn voor wie hun achtergrond van invloed is geweest op hun laaggeletterdheid.

  • Mensen die te maken hadden met leerproblemen of gedagsproblemen, zoals concentratiestoornissen en dyslexie (woordblindheid).
  • Mensen die het Nederlands niet als moedertaal geleerd hebben en waar thuis alleen een andere taal werd gesproken.
  • Mensen die nooit zijn aangemoedigd om te lezen en schrijven, die nooit met boeken en kranten e.d. in aanraking kwamen.
  • Mensen die het lezen en schrijven min of meer verleerd zijn omdat ze het te weinig deden.

Als ik naar die laatste groep kijk moet ik meteen aan mijn zoon denken. Die houdt niet van lezen. Hij wil wel eens een Donald Duck lezen of stukken tekst uit wetenschappelijke boeken, maar verder heeft hij er weinig interesse in. Het is niet zo dat ik niet het goede voorbeeld geef, want met meer dan 150 boeken per jaar ziet hij me meer dan genoeg lezen. Ik denk dat het komt omdat hij gewoon geen boeken kan vinden die hij interessant genoeg vindt. Dwingen heeft geen enkele zin, zelfs niet als je het dwingen verpakt in een mooi nieuw boek. Dat neemt niet weg dat ik me er wel zorgen om maak. Hij wil later namelijk gaan studeren en daarvoor moet hij wel begrijpen wat hij leest.

Hoe kun je analfabeten herkennen?

Een paar ‘smoezen’ die ik wel eens gehoord heb toen ik nog werkte als apothekersassistente waren: ‘Ik vul dit later thuis wel even in’ en: ‘mijn zoon doet dat wel even voor mij, hij is daar veel beter in thuis dan ik’, maar ook de opmerking dat de bijsluiters van medicijnen zo moeilijk zijn.

Nog vier aantal signalen kunnen zijn:

  • Alleen kijken naar een tekst zonder de ogen er overheen te bewegen, dus staren naar het papier.
  • Geen punten en komma’s gebruiken (dat zie ik nog wel eens op social media, maar ik heb zelf nooit die link gelegd).
  • Een slecht leesbaar handschrift hebben.
  • Smoesjes gebruiken als ‘bril vergeten zijn’ of ‘zere hand hebben’ als gevraagd wordt iets te lezen of te schrijven.

Maatschappelijk probleem

“Laaggeletterden ervaren het elke dag, maar het is ook een maatschappelijk probleem”, aldus Persvoorlichter Jan-Willem Heijkoop van Stichting Lezen en Schrijven. “De maatschappelijke kosten door laaggeletterdheid zijn door de Algemene Rekenkamer becijferd op 1,1 miljard euro.  Dat komt allereerst door de gemiste inkomstenbelasting. Laaggeletterden hebben vaker een minder goed betaalde baan en zijn vaker langdurig werkloos. Ook gaat laaggeletterdheid hand in hand met hogere ziektekosten door stress of bijvoorbeeld bedrijfsongevallen, omdat ze de veiligheidsinstructies niet goed kunnen lezen.”

Wat kun je doen?

Stichting Lezen en Schrijven raad je aan – wanneer je vermoedt dat iemand moeite heeft met lezen, schrijven of rekenen – dit te benoemen en hulp aan te bieden. Je zou een gesprek kunnen starten door een vraag te stellen als: ‘Ik vond het ook lastig om dit in te vullen. Is er iets waarbij ik je kan helpen?’

Daarna is het belangrijk iemand te motiveren, maar verwacht niet dat diegene daar meteen voor openstaat. Geef het gesprek dan meerdere kansen. Vraag wat iemand zou willen leren. Vertel die persoon:

  • Dat hij/zij absoluut niet de enige is.
  • Dat hij/zij altijd nog kan leren.
  • Dat er cursussen speciaal voor volwassenen zijn. In kleine groepen één-op-één. Vaak gratis of voor een klein bedrag.

Verwijs door naar 0800-023 44 44 voor een passende cursus in de buurt.

Meer weten?

Wil jij nou meer weten? Dan raad ik je aan om naar de website van de Stichting Lezen en Schrijven te gaan en daar meer te lezen.

Bronnen: Stichting Lezen en Schrijven | Beleven| NOS | Wikipedia | Mens en Samenleving

Geplaatst door

Ik ben in 2002 getrouwd met Christiaan. Samen zijn we de ouders van twee kinderen: Elize (2007) en Samuël (2011). Sinds 1998 ben ik chronisch vermoeid en sinds 2007 weet ik dat ik ME/CVS heb. Deze ziekte heeft een zeer grillig verloop en de ene keer heb ik tonnen energie (relatief dan ;-)) en de andere keer lig ik lange tijd overdag op bed. Werken voor een werkgever gaat dan ook niet, maar alle beetjes energie die ik over heb steek ik in schrijven. Sinds 2006 ben ik blogger en recensent en sinds 2003 ben ik schrijver. Ik schreef honderden blogs voor verschillende websites, maar focus me nu vooral op mijn eigen. Daarnaast schreef ik meerdere boeken, maar er zijn er momenteel maar twee te koop. Nummer drie wordt voorjaar 2021 gepubliceerd. Belangrijk FEITJE over mij: ik ben freelance corrector geweest, maar ben blind voor mijn eigen schrijffouten.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s